|
از دانشکده اطفال دانشگاه سن پترزبورگ تا موسیقی کوهستان
موسیقی به عشایر آرامش می دهد
حرف اول:
۴۵ ساله است . در یک سیاه چادر عشایری چشم به جهان گشوده و متعلق به یک خانواده اصیل مهدیشهری است . به عشایر بودن خود افتخار می کند . صدای خوب در خانواده پدری اش موروثی است .
روحیه لطیف و ظریفی دارد . روزگاری به همراه برادر هنرمندش به طراحی فرش اشتغال داشته و چند صباحی نیز نزد استاد رضوی سروستانی ، استاد آواز ایران زانوی شاگردی زده است . شیفته موسیقی است و به سه گاه علاقه وافری دارد .عشق به هنر موجب شده تا نه تنها تحصیلات خود در رشته پزشکی را ناتمام بگذارد ، بلکه از ازدواج نیز باز بماند .
خود می گوید تحصیل در کشورهای دیگر ، هزینه های سنگینی دارد و او به علت تنگناهای مالی مجبور به انصراف از تحصیل در دانشگاه سن پترزبورگ و بازگشت به ایران شده است ، اما از این انصراف پشیمان نیست. از ۴ سال پیش به این سو ، به همراه دوستانش فعالیت دامنه داری را در ارتباط با معرفی موسیقی کهن سنگسری آغاز و حاصل تلاش های چند ساله خود را در قالب آلبوم ” گوتکه مال ” به بازار عرضه کرده است . گوتکه مال نخستین اثر موسیقیایی سنگسری است که مطابق با استاندارد های هنر موسیقی ارائه شده است . به بهانه فعالیت های چشمگیر هنری اش ، مصاحبه ی مفصلی با او انجام داده ایم که می خوانید .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ــ چه سالی و در کجا به دنیا آمده اید ؟
در تابستان سال ۱۳۴۴ در شادمهن از توابع فیروزکوه در زیر سیاه چادر عشایری به دنیا آمده ام .
- تحصیلات مقدماتی تان را در کجا گذرانده اید ؟
دوره ابتدایی را در دبستان فرخی مهدیشهر گذراندم . دوره راهنمایی را در مدرسه اندیشه دامغان خواندم و سال اول دبیرستان را هم در دامغان گذراندم . سپس ادامه تحصیلات متوسطه را در دبیرستان دکتر شریعتی سمنان سپری کردم و پس از آن به فدراسیون روسیه رفتم ، تا در دانشکده اطفال دانشگاه سن پترزبورگ ، رشته جراحی اطفال بخوانم .
- چرا دانشگاه سن پترزبورگ را انتخاب کردید ؟
چون دانشکده اطفال دانشگاه سن پترزبورگ یکی از بهترین دانشکده های دنیا در رشته ی جراحی اطفال است .
- آیا انتخاب رشته جراحی اطفال دلیل خاصی داشت ؟
جراحی اطفال یک رشته ی بسیار ظریف و هنرمندانه است . کسی که علاقه مند به این رشته است باید پنجه های ماهری داشته باشد ، ظرافت کاری اش بالاست ، از این نظر می گویم هنرمندانه است . این بود که من به این رشته علاقه مند شدم . چند ترم از این رشته را با موفقیت گذراندم ، اما نتوانستم ادامه دهم .
- چه مشکلی پیش آمد که نتوانستید ادامه بدهید ؟
یکی از مهمترین دلایلش ، تنگناهای مالی بود . من هر چند وقت یکبار به ایران می آمدم تا دیداری تازه کنم . آخرین باری که به ایران آمدم ، همزمان بود با افتتاح ” شرکت فرش زرین نگار ” در مهدیشهر که من و برادرانم در آن نقش داشتیم .
کار این شرکت ، علاوه بر بافت فرش های ظریف ، طراحی فرش نیز بود . متاسفانه این شرکت از حمایت مسئولان محروم ماند و با شکست مواجه شد .
- کار شما طراحی بود ؟
بله – من طراحی می کردم . به هر حال پس از شکست تجاری شرکت فرش زرین نگار ، از ادامه تحصیل هم انصراف دادم و رشته ی پزشکی را نیمه کاره گذاشتم .
- دوست دارید این کار نیمه کاره را کامل کنید ؟
الآن که بشدت سرگرم فعالیت های هنری هستم . اما اگر شرایط خوبی مهیا شود چرا که نه ؟
- به کارهای هنری تان برگردیم . آواز را از چه زمانی شروع کردید ؟
در شیراز در خدمت مرحوم رضوی سروستانی بودم . از کلاسشان حقیقتا بهره بردم . قبل از آن در سمنان با جناب آقای برهانی و جناب آقای حسن ادیب کار کرده بودم و مدیون این دو بزرگوار هستم .
رضوی سروستانی از شاگردان استاد نورعلی برومند بود .
- از آلبوم گوتکه مال بگویید . تلاش چند ساله شما و دوستان هنرمندتان در قالب این اثر فاخر جلوه گر شده است و هنردوستان سنگسری از این هنر بومی واقعا لذت می برند . ایده اولیه انتشار این آلبوم چگونه شکل گرفت ؟
آلبوم گوتکه مال تاریخچه جالبی دارد . چند سال پیش که در جلسات تمرین خانگی به اتفاق آقای یدالله مصمم ( گرد آورنده اشعار و ملودی ها ) کار می کردیم ، یک شب تصمیم گرفتیم که ملودی های سنگسری را سروسامان دهیم و از این حال آشفته خارج سازیم . می دانستیم این کار به یک روزو دو روز ختم نمی شود و پروژه ی سنگینی است . اما از همان شب عزممان را جزم کردیم تا این تصمیم به سرانجام برسد .
آقای یدالله مصمم ، کارش را با جمع آوری ملودی های اصیل سنگسری و اشعار فاخر و اورژینال آغاز کرد . پس از جمع آوری و دسته بندی اشعار و ملودی ها ، بیش از ۷۰ ملودی کهن سنگسری را شناسایی و ۱۰ نمونه ی آن را برای کار در آلبوم اول انتخاب کردیم . روی اشعار هم اصلاحات و بررسی های دقیق و کارشناسی صورت دادیم .
- چه نوع اصلاحاتی را روی اشعار انجام دادید ؟
برخی اشعار ، صرفا عاشقانه بود . احساس کردیم شاید لحن و مضمون آنها برای جامعه امروز سنگسری ، چندان مناسب نباشد . این بود که با کسب اجازه از سراینده ، جناب آقای حسین ابویی شاعر فولکلوریست مهدیشهری ، روی آن اشعار اصلاحاتی صورت دادیم تا مقبولیت بیشتری پیدا کند .
کار جمع آوری اشعار و ملودی ها تقریبا دو سال طول کشید و دوندگی های مربوط به اخذ مجوز و ضبط آثار هم دو سال وقت گرفت . برای ضبط ترانه ها نیز از بهنام معیریان ، فرزند جلال الدین معیریان گریمور مشهور کمک گرفتیم .
- پس شما برای ساخت و ارائه این آلبوم ۴ سال صبر کردید .
بله از مرحله انتخاب اشعار و ملودی ها و اصطلاح اشعار تا اخذ مجوز و تمرین های پیگیر و مستمر و ضبط ترانه ها ، دقیقا ۴ سال وقت گذاشتیم .
- به نظر می رسد ، اخذ مجوز ، فرآیند پیچیده و دشواری دارد ، با این حال آیا باز هم مایلید آلبوم دیگری ارائه دهید ؟
با کمال میل . من به این اصل اعتقاد دارم که وقتی قرار است یک اثر هنری خلق شود ، قبل از عرضه به مخاطب ، باید از کانال های خاص خود عبور کند ، و با رفع نواقص احتمالی ، به اثری ماندگار و مقبول بدل شود .
- پس با روال فعلی برای دریافت مجوز موافقید ؟
موافقم ( می خندد ) اما اگر قرار باشد ، بیش از حد مته به خشخاش بگذارند و سختگیری کنند ، به دلسردی هنرمندان منجر می شود .
- ظاهرا ممیزی روی یکی از قطعات آلبوم گوتکه مال دست گذاشته و مانع اجرای آن شده بود .
تنها ترانه ای که برای کسب مجوز آن دوندگی زیادی داشتیم ، حسین خان بود ، علت آن هم این بود که حسین خان برای آنها شخصیت شناخته شده ای نبود . البته حسین خان برای مردم شهرستان مهدیشهر ، شخصیت قابل قبول و شناخته شده ای است ، اما اعضای کمیته ارزیابی مرکز او را نمی شناختند ، به همین دلیل با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و انجمن موسیقی سمنان ، بویژه جناب آقای قنبری پیگیری های فراوانی داشتیم تا اینکه موفق شدیم مجوز این ترانه را هم بگیریم .
- فکر می کنم حسین خان سنگسری با پیشینیه ضد استبدادی اش ، پتانسیل قدرتمندی برای خلق آثار هنری ، اعم از سرود ، داستان و فیلم داشته باشد . اینطور نیست ؟
بله . حسین خان شخصیتی ضد استبدادی داشت . او می تواند الگوی مناسبی برای جوانان حقیقت طلب و حق جو باشد .
- برای ساخت آلبوم گوتکه مال ، علاوه بر آقای یدالله مصمم و حسین ابویی از همکاری چه کسانی بهره بردید ؟
آقای یمین غفاری ساخت و تنظیم آهنگ را بر عهده داشت . استاد درخشانی استاد مسلم موسیقی ، همکاری بسیار دلگرم کننده ای داشت . ایشان علاوه بر امضای اثر ، که بیانگر تایید آن است ، روی طرح جلد آلبوم هم نظرات کارشناسی دادند و خانم درخشانی که برادرزاده ایشان هستند اجرای طرح را بر عهده داشتند . وظیفه دارم از استاد درخشانی که علی رغم مشغله های فراوان به یاری ما آمدند ، صمیمانه تشکر کنم . می خواهم از این فرصت استفاده و از ایشان خواهش کنم برای ساخت آثار بعدی هم به ما کمک کنند ، چرا که خدمت به شهر خود و زادگاه خودشان (مهدیشهر) است .
- استاد درخشانی نه تنها یک چهره ملی ، بلکه یک شخصیت فراملی و جهانی است . خیلی مهم است که امضای ایشان روی یک اثر هنری نقش ببندد . وقتی او اثری را امضا می کند ، به این معناست که آن اثر ، اثر فاخر و ارزشمندی است . آیا در ارتباط با تنظیم آهنگ ها نیز از نظرات استاد استفاده کردید ؟
آقای یمین غفاری در این خصوص مرتبا با ایشان در ارتباط بود و از نظر ایشان استفاده می کرد .
- گروهی بر این باورند که استان سمنان فاقد موسیقی است . نظر شما در این باره چیست ؟
نه . من این حرف را که ناشی از بی اطلاعی است ، قبول ندارم . استان سمنان ، جزیره لهجه ها است . استانی که این ویژگی و ظرفیت را دارد ، نمی تواند فاقد موسیقی باشد . پیدایش لهجه ها و گویش های متعدد ، به خودی خود پدید آورنده موسیقی است . اگر با وجود این لهجه ها و گویش ها ، موسیقی شناخته شده ای نداریم ، کم کاری از خود ماست . ما گذشته پر افتخاری داشته ایم . ای کاش پیشینیان ما آواها و نواها و ملودی های رایج در این خطه را ثبت و ضبط می کردند و این میراث را پاس می داشتند . در مهدیشهر ملودی هایی داریم که کارشناسان موسیقی کشور اعتقاد دارند این ملودی ها از این منطقه به مازندران و گلستان رفته است . مثلا حقانی یک نمونه از آن است . ملودی های حسین خان و گل آقاخان هم نمونه های دیگر هستند . خاستگاه این ملودی ها سنگسر بوده و تاریخچه ی آن به همین منطقه باز می گردد .
قدیمی ترین ملودی های کشور ما مربوط به مناطق عشایری است و ما هم عشایریم . مهدیشهر یک شهر عشایری است . موسیقی یعنی کوهستان ، موسیقی یعنی نی چوپان ، موسیقی یعنی زندگی . وقتی چوپان به همراه گله حرکت می کند ، انواع موسیقی ها را با خود حمل می کند . آن دلتنگی ها و آن مویه های هنگام کوچ ، همه موسیقی است .
- در بخشی از صحبت هایتان به طور گذرا از کم کاری گذشتگان ، در مورد ثبت و ضبط ملودی های سنگسری گله کردید . این کم کاری ها را ناشی از چه عاملی می دانید ؟
مشغله فراوان . شاید حرکت دائمی و مستمر از ییلاق به قشلاق و از قشلاق به ییلاق و گرفتاری های هنگام کوچ ، فرصتی برای ثبت این میراث باقی نمی گذاشت .
و شاید یک علت دیگر آن هم این بود که برای آنان اهمیتی نداشت . لذا خیلی راحت از کنارش می گذشتند . وقتی دیدگاه ارزش گونه ای در خصوص موسیقی محلی وجود نداشته باشد ، نتیجه ی آن ، چیزی جز دفن دانش موسیقی این منطقه ، به همراه پیران و سالخوردگان نیست .
حاج آقا معنوی یکی از نوازندگان چیره دست دوتار در مهدیشهر و آقا محمود صفایی یکی از بزرگترین ردیف دان های این شهر بوده اند . اما متاسفانه به دلایلی که گفتم ، پیشینیه ای از موسیقی این خطه را بر جای نگذاشته اند . یک زمزمه ، یک ترانه یا یک ملودی در صورتی می ماند که ثبت و ضبط شود .- توصیف شما از موسیقی سنگسری چیست ؟ این موسیقی از چه ویژگی برخوردار است ؟
همانطور که اشاره کردم موسیقی سنگسری روایت کوچ است . حال اگر بخواهیم از کوچ تعریفی ماورایی ارائه بدهیم ، می توان کوچ را نوعی عروج دانست . بر همین اساس باید بگویم ، موسیقی سنگسری فضایی ماورایی دارد . بسیاری از مضامین آن حاکی از فراق و دلتنگی است . از لالایی بگیرید تا مضامین عاشقانه ، همه از دلتنگی و فراق سخن می گویند . موسیقی سنگسری درظاهر از رنگ و بوی موسیقی مازندرانی برخوردار است اما درونمایه ای خاص و منحصر به فرد دارد . درونمایه ای که در هنر عشایری نهفته است . موسیقی یعنی احساس . جایی که کلام و قلم متوقف می شود ، موسیقی وارد می شود . شعر و موسیقی دو مقوله حسی اند و برد شگفت انگیزی دارند .
- به اعتقاد شما چه رابطه ای بین موسیقی سنتی و موسیقی نواحی وجود دارد ؟
موسیقی سنتی ما از موسیقی نواحی جدا نیست . موسیقی سنتی برگرفته از موسیقی نواحی است ، موسیقی نواحی همان آوازی است که چوپان ها خوانده اند ، مویه هایی است که مادران در مرگ عزیزانشان سرداده اند . همان گوشه هایی است که تعزیه خوانها برای امام حسین (ع) خوانده اند . موسیقی نواحی ، در واقع حکم مجموعه ای را دارد که باید آن را “مجموعه مادر” نامید .
- آیا چوپان های ما هنوزهم نی می نوازند؟
بله . موسیقی در خون عشایر است . موسیقی به عشایر آرامش می دهد . موسیقی به چوپان گله آرامش و وقار می دهد . حتی گفته شده که صدای نی بر میزان شیردهی گوسفندان تاثیر می گذارد . بر میزان خوراک و گوشت آوری گوسفندان نیز موثر است . تسلط بر موسیقی ُ از جمله شاخص هایی است که یک گله دار باید داشته باشد .
- خب از کارهای بعدی تان بگویید .
با دوستانمان سرگرم کار برروی آلبوم دوم گوتکه مال هستیم . البته هنوز اسمی برای آن انتخاب نکرده ایم . شاید گوتکه مال۲ یا اسمی دیگر را برای آن در نظر بگیریم .
- محتوای کار چیست ؟
قصد داریم روی موسیقی عرفانی منطقه کار کنیم . تمام سعی ما بر این است که در آلبوم بعدی مان کلیه ضعف های آلبوم اول را برطرف کنیم ، چه در زمینه ی سازبندی ها ، ملودی ها و چه در بعد تنظیم اشعار و حتی موضوعات اشعار .
- شنیده ام گوتکه مال در بین سنگسری های مقیم کشورهای دیگر هم بشدت گل کرده است .
این را می دانم که خیلی از سنگسری های مقیم دیار غربت ، با گوتکه مال اشک ریخته اند و دلتنگ شده اند . گوتکه مال دست دلشان را گرفته و به سالیان دور برده است .
- آلبوم گوتکه مال به طرز اعجاب آوری بازار سیاه پیدا کرد . به گونه ای که بعضی از موسسات رایانه ای شهر ، این اثر را در تیراژ وسیع تکثیر و به طور غیر قانونی عرضه کردند . آیا در خصوص تعقیب سو استفاده کنندگان ، اقدام کردید ؟
(می خندد ) والله ، اقدام قانونی که نه . فقط نصیحتشان کردیم که رایت و تکثیر غیر قانونی ، اقدامی غیر اخلاقی و خلاف شرع است و منطقا هم پذیرفتنی نیست . به هر حال سعی کردیم دلشان را هم نشکنیم ، اما گفتیم ، حالا که می خواهید این اثر را به فروش برسانید ، هر تعداد لوح فشرده اورژینال که بخواهید با قیمت مناسب در اختیارتان می گذاریم .
- جا دارد قدری هم ازشاعران اشعارگوتکه مال بگویید.
در درجه اول آقای حسین ابویی ، که ایشان تشکر می کنم . بویژه باید از شعر معروف ایشان ، “پلو مال سر ” به عنوان یک شاهکار در عرصه شعر گویشی نام ببرم . همچنین از اشعار آقای دانایی ، آقای نجاتی و زنده یاد کیانوش حیدریه نیز بهره بردیم .
- چه هدفی را در این عرصه دنبال می کنید ؟
آرزو دارم گروه هایی را تشکیل دهم و با سفر به گوشه کنار دنیا موسیقی سنگسری را به جهانیان معرفی کنم . نه فقط موسیقی سنگسری ، بلکه کشورم ، اصل و اساسم و هویتم را نیز به جهان معرفی کنم .
- گفتید موسیقی یعنی احساس . آیا برای معرفتی بودن موسیقی هم سهمی قائل هستید ؟
احساس یک امر درونی است . هنگامی که حس شعر و موسیقی در انسان شکل می گیرد ، این دو عامل به کمک او می آیند تا معرفت خود را کامل کند . از نظر شناختی ، موسیقی و شعر باید در انسان جاری باشد . اگر جاری نباشد ، برد چندانی نخواهد داشت ، چون محدود می شود . از طرفی ، اصل احساس ، از یک درون زیبا بر می خیزد . اگر درون فرد نازیبا باشد ، نمی تواند احساسات پاک را بر انگیزد . اگر مولوی ، دیوان شمس را خلق می کند ، بدلیل برخورداری از باطنی زیباست . اگر علیزاده نینوا را خلق می کند ، یا بتهوون آن آثار ماندگار را می آفریند ، به برکت درون زیباست .
- چه انتظاری از مسئولین دارید ؟
انتظار داریم بیشتر از ما حمایت کنند . مهمترین مشکلی که هنرمندان دارند مخصوصا در بخش موسیقی و تئاتر ، تنگناهای مالی است . وقتی یک هنرمند در مضیقه مالی باشد ، ناچار است از علایق خود چشم بپوشد . هنرمند طبع ظریف ، شکننده و حساسی دارد . بارها پیش آمده است که هنرمندان ، به دلیل ناملایمات ، صحنه ی هنر را ترک کرده اند . هنرمندی را می شناسم که علیرغم سطح بسیار بالای هنری ، زندگی خود را از راه رانندگی تاکسی تامین می کند . حمایت های مالی در درجه ی اول اهمیت قرار دارد .
- اگر کنسرت بدهید و ببینید جمعیت اندکی به سالن آمده است ، چه عکس العملی نشان می دهید ؟
اگر چنین اتفاقی بیافتد ، ابتدا آثار خودم را نقد می کنم . کم کاری از مردم نیست . اگرچه شهر ما شهر کم جمعیتی است ، اما اگر کاری که عرضه می شود محکم و ارزشمند باشد ، مطمئنا مورد استقبال قرار خواهد گرفت . مردم ما خوش قلب و خوش سلیقه اند . لذا باید عیب را در خودمان جستجو کنیم . من به مهدیشهری بودن خودم افتخار می کنم . افتخار می کنم که زیر گوت به دنیا آمده ام . در طبیعت ، زیر سقف آسمان . امیدوارم مردم خوب استان و شهرمان همواره در صحت و سلامت باشند و اصل و اساس و هویت خودشان را از خاطر نبرند .
- از شرکت شما در این گفتگو متشکرم .
با تشکر از همکاری صمیمانه آقای ناصر طاهرکرد برای انجام این گفتگو
برچسبها: Mahdishahr News, حسین پور اسکندریان, سنگسر, سنگسر نیوز, مهدی شهر, مهدیشهر, مهدیشهر نیوز, ناصر طاهرکرد, گوتکه مال
|
مهدیشهر دیدن و بر ضرورت مشارکت خیرین در توسعه این دانشکده تاکید کرد . عباس رهی طی بازدید یک ساعته خود از این دانشکده با حضور در محل یکی از پروژه های نیمه تمام این دانشکده ضمن بازدید از روند ساخت و ساز این ساختمان گفت: این دانشکده در بخش آموزش عالی شهرستان مهدیشهر سهمی جدی دارد . وی ضمن تقدیر از مسئولان دانشگاه سمنان افزود: با سعی و تلاش مسئولان دانشگاه سمنان و دانشکده روانشناسی ، این دانشکده از زمان راه اندازی تا کنون پیشرفتهای چشمگیری داشته اما ، نظر به چشم انداز توسعه آن در آینده مسلما از هم اکنون برای توسعه فضاهای آن باید برنامه ریزی جدی کرد. رئیس دانشکده روانشناسی در حاشیه این دیدار خبر از امضای تفاهم نامه ای سه جانبه میان استانداری سمنان ، دانشگاه سمنان و خیرین و شورای شهر مهدیشهر داد و گفت: بنا به پیشنهاد استاندار قرار شد تا هفته آینده این تفاهم نامه به امضا رسیده و هر یک از طرفین این تفاهم نامه یک سوم از هزینه های لازم برای توسعه هر چه بیشتر فضاهای فیزیکی دانشکده روانشناسی را تقبل نمایند .
روسای هیئت های ورزشی شهرستان مهدی شهر حضور یافت . هادیان به پتانسیل های ورزشی شهرستان اشاره کرد و گفت : قطب هاکی مهدیشهر به دلیل نبود امکانات در حال از بین رفتن است و باید برای آن یک فکر اساسی کرد . وی گفت : ۵۰ درصد تعهد ساخت سالن هاکی چمن مصنوعی مهدیشهر ، به عهده وزارت نفت است و سازمان تربیت بدنی قول کمک ۱ میلیارد ریالی را جهت آغاز ساخت این مجموعه به ما داده است . هادیان افزود : اکثر مربیان و بازیکنان تیم ملی و حتی رئیس و دبیر فدراسیون هاکی کشور مهدیشهری هستند و ما حتی طرح انتقال فدراسیون هاکی به مهدیشهر را داده ایم . در مورد هاکی با رهی استاندار ، سعیدلو رئیس سازمان ورزش و شوقانی معاون مهدیشهری ایشان جلسات متعدد داشته ایم .
زیادی دست یافت . هژبر همچون سایر افراد با نفوذ آنروز همزمان با افزایش ثروت و قدرت به دربار نزدیک شد . منتقدینش بر این عقیده اند که شاید اگر فاصله خود را با دربار حفظ می کرد ، به سرنوشت آنان دچار نمی شد . عده ای نیز عقیده دارند با وجود سیستم بیمار و فاسد رژیم پهلوی ، تاثیرگذاری مثبت او بر اقتصاد ایران تنها با نزدیکیش به دربار امکان پذیر بود
من ، جمشید طاهرکرد ، مدیر سایت مهدیشهر نیوز ورود شما را خوش آمد می گویم . شهرستان مهدیشهر متشکل از شهرهای مهدیشهر ، شهمیرزاد و
درجزین است . شهر مهدیشهر مرکز این شهرستان است و حدود 30 هزار نفر جمعیت دارد . مهدیشهر همان سنگسر است که پس از انقلاب به
این نام تغییر یافت .